Małkowo
Wstęp
Małkowo to wieś kaszubska położona w Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie kartuskim, w gminie Żukowo. Jej historia sięga średniowiecza, a jej nazwa, jak sugerują badania toponimiczne, może pochodzić od imienia lub nazwiska Małk/Małek. Mimo że wieś nie jest znana z licznych atrakcji turystycznych, ma swoje unikalne cechy, które przyciągają mieszkańców oraz odwiedzających. W artykule przyjrzymy się historii Małkowa, jego geografii oraz współczesnemu życiu mieszkańców.
Toponimia i historia Małkowa
Nazwa Małkowo występuje w różnych formach w dokumentach pisanych na przestrzeni wieków. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1583 roku, kiedy to wieś została wymieniona jako Malkowo. W XVII wieku dokumenty podają wiele nazw: Małkowo (1608), Mołkowo (1617), Molkowo (1619) oraz Malcowo (1645). Wspomnienie o Małkowie można znaleźć również w słowniku geograficznym Królestwa Polskiego z 1885 roku. Historia miejscowości sięga XIV wieku, kiedy to w 1339 roku Dietrich von Altenburg przekazał ziemie we wsi Janowi w zamian za zasługi dla zakonu krzyżackiego. W kolejnych latach wieś zmieniała właścicieli, a znaczna część jej terenów znalazła się w rękach zakonu kartuzów.
XIV-XVI wiek
W 1380 roku Małkowo straciło część swoich ziem na rzecz nowo powstałej wsi Słupno. Zakon kartuzów posiadał całą wieś już w 1437 roku. W 1547 roku wieś otrzymała przywilej sołecki, co miało istotne znaczenie dla jej rozwoju. Wizytacja z 1583 roku wykazała, że zamieszkiwało ją 30 gburów, co świadczy o jej znaczeniu w regionie.
XVI-XIX wiek
Wojny XVII i XVIII wieku przyniosły wiele trudności dla mieszkańców Małkowa. Zakwaterowanie wojsk oraz obciążenia związane z wojną przyczyniły się do spadku liczby mieszkańców oraz majątku wsi. W 1701 roku klasztor kartuzów zdecydował się na zastawienie miejscowości Kazimierzowi Czapskiemu, jednak udało się im odkupić Małkowo po 11 latach. Po rozbiorze Polski wieś zaczęła odbudowywać swoją sytuację ekonomiczną. W 1789 roku było tu już 14 domostw, a liczba mieszkańców wzrosła do 120 osób do 1820 roku.
Geografia Małkowa
Małkowo leży na terenie Pojezierza Kaszubskiego i jest sołectwem gminy Żukowo. Miejscowość znajduje się około 20 km na zachód od Gdańska i 10 km na północny wschód od Kartuz. Graniczy z innymi sołectwami oraz gminą Przodkowo. Na terenie Małkowa dominują gliny zwałowe oraz piaski i żwiry sandrowe powstałe podczas działalności zlodowacenia północnopolskiego.
Klimat i hydrografia
Klimat Małkowa należy do regionu Pojezierza Pomorskiego, charakteryzując się średnią roczną temperaturą wynoszącą około 7,9 °C oraz średnią roczną sumą opadów wynoszącą 747 mm. Okres wegetacyjny trwa około 220 dni. Na terenie miejscowości przepływa rzeka Mała Słupina, będąca dopływem Raduni.
Flora i fauna
W okolicach Małkowa występują lasy mieszane typowe dla regionu kaszubskiego. Dominują tam sosny pospolite oraz buk. Z bogactwa fauny można zaobserwować takie ptaki jak żurawie, czaple siwe czy bociany białe, a także ssaki jak sarny czy dziki.
Dzieje współczesne Małkowa
Ostatnim przedwojennym właścicielem Małkowa był Rudolf Boelcke. Jego prochy spoczywają na miejscowym cmentarzu, gdzie postawiono głaz upamiętniający jego życie. Podczas II Wojny Światowej miejscowość była świadkiem wielu tragedii związanych z konfliktem zbrojnym; wielu żołnierzy niemieckich i radzieckich zginęło w okolicach Małkowa.
Późniejsze zmiany
Po wojnie wieś zaczęła odbudowywać swoją strukturę społeczną i gospodarczą. Funkcjonowała tu szkoła podstawowa ulokowana w dworze, co miało istotny wpływ na rozwój lokalnej społeczności.
Morfologia i zabytki
Morfologia Małkowa ukazuje wieś zorganizowaną wzdłuż głównej drogi (ulicy Pałacowej), od której odchodzą boczne ulice z zabudowaniami mieszkalnymi i gospodarczymi. Chociaż Małkowo nie ma wielu obiektów zabytkowych wpisanych do rejestru, to warto wspomnieć o dworku pochodzącym z drugiej połowy XIX wieku oraz parku znajdującym się w jego obrębie.
Transport i turystyka
Małkowo jest dobrze skomunikowane dzięki sieci przystanków autobusowych obsługiwanych przez przewoźników takich jak ZKM Gdynia oraz ZTM Gdańsk. Przez miejscowość przebiega droga krajowa nr 20 oraz planowana Obwodnica Metropolitalna Trójmiasta.
Turystyka
Chociaż Małkowo nie jest popularnym celem turystycznym ze względu na ograniczone atrakcje zabytkowe, oferuje możliwość aktywnego wypoczynku poprzez szlaki nordic walking prowadzące przez malownicze tereny kaszubskie.
Zakończenie
Małkowo to miejsce o bogatej historii i unikalnej geografii, które mimo swojego niewielkiego rozmiaru ma wiele do zaoferowania zarówno mieszkańcom, jak i odwiedzającym
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).