Polskie Stowarzyszenie Flisaków Pienińskich na Rzece Dunajec w Sromowcach Niżnych
Wprowadzenie
Polskie Stowarzyszenie Flisaków Pienińskich na rzece Dunajec w Sromowcach Niżnych (PSFP) to organizacja, która odegrała kluczową rolę w historii flisactwa w Polsce. Powołane do życia w 1934 roku, zrzesza flisaków wykonujących spływy na malowniczej rzece Dunajec. Niezwykle bogata historia flisactwa w tym regionie sięga XIX wieku, a stowarzyszenie stało się nie tylko organizacją zawodową, ale również symbolem regionalnej kultury oraz tradycji. W artykule przyjrzymy się genezie flisactwa na Dunajcu, powstaniu PSFP oraz jego działalności na przestrzeni lat.
Flisactwo na Dunajcu przed 1934 rokiem
Historia spływów Dunajcem sięga prawdopodobnie pierwszej połowy XIX wieku, kiedy to węgierscy właściciele zamku Niedzica organizowali pierwsze przejażdżki dla gości zamku. Te wczesne spływy były jednak ograniczone do niewielkiej grupy uczestników. Zmiany zaczęły się wraz z popularyzacją spływów przez Józefa Szalaya, właściciela Szczawnicy, który w latach 30. XIX wieku zainicjował regularne spływy. Pierwszy udokumentowany spływ miał miejsce w 1831 roku i zyskał dużą popularność, gromadząc wielką liczbę kuracjuszy.
Spływy stały się nie tylko atrakcją turystyczną, ale także sposobem na manifestację patriotyzmu. Flisacy zaczęli używać biało-czerwonych flag oraz godła Polski podczas spływów. W miarę upływu czasu, zainteresowanie tymi wydarzeniami rosło, a ich opisy pojawiały się w literaturze i malarstwie epoki. Działania flisaków wzbudzały zainteresowanie znanych artystów i podróżników, co przyczyniło się do dalszej promocji regionu.
Początki regulacji flisactwa
W latach przed I wojną światową oraz na początku lat 20. XX wieku spływy odbywały się bez jakichkolwiek regulacji. W odpowiedzi na rosnące zainteresowanie flisactwem flisacy zaczęli wybierać spośród siebie przywódców, tzw. hetmanów-admiralskich. W 1906 roku rozpoczęto starania o utworzenie przystani flisackiej w Sromowcach Niżnych, co miało na celu uniknięcie opłat za korzystanie z przystani po stronie węgierskiej.
W kolejnych latach podejmowano różne działania mające na celu uregulowanie działalności flisackiej. W 1926 roku Zarząd Oddziału Pienińskiego Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego ustalił taksy dla flisaków, a także wprowadzono konieczność uzyskania legitymacji do wykonywania zawodu flisaka. Powstały również kasy biletowe w różnych miejscowościach, co ułatwiło dostęp do atrakcji turystycznej.
Utworzenie Polskiego Stowarzyszenia Flisaków Pienińskich
Przełomowym momentem dla flisactwa nad Dunajcem było utworzenie Polskiego Stowarzyszenia Flisaków Pienińskich. Inicjatywa ta narodziła się z potrzeby samych flisaków oraz dzięki wsparciu Pienińskiego Parku Narodowego. Na przełomie lat 1933 i 1934 opracowano projekt statutu nowej organizacji mającej na celu skupienie flisaków zajmujących się przewozem turystów Przełomem Dunajca.
Założycielami stowarzyszenia byli Franciszek Kokora i Jakub Borzęcki, a spotkanie założycielskie odbyło się 18 lutego 1934 roku w Sromowcach Niżnych. Tadeusz Owczarzak został wybrany na prezesa stowarzyszenia, a statut zatwierdzono przez wojewodę krakowskiego 1 czerwca 1934 roku. PSFP zrzeszało flisaków z Krościenka, Szczawnicy oraz Sromowiec, a wkrótce dołączyli do nich także przedstawiciele Czorsztyna.
Działalność Polskiego Stowarzyszenia Flisaków Pienińskich
W pierwszych latach istnienia PSFP zintensyfikowało działania mające na celu regulację działalności flisackiej. Opracowano regulamin, który określał zasady funkcjonowania stowarzyszenia oraz wymagania wobec flisaków. Każdy flisak pływający po Dunajcu musiał posiadać co najmniej sześcioletnie doświadczenie lub ukończyć trzyletnie szkolenie zakończone egzaminem.
Stowarzyszenie stało się nie tylko organizacją zawodową, ale także instytucją promującą kulturę i tradycje regionu Pienin. W ciągu kolejnych lat PSFP podejmowało różnorodne inicjatywy mające na celu zachowanie dziedzictwa kulturowego związane z flisactwem oraz ochronę środowiska naturalnego rzeki Dunajec.
Jubileusz 90-lecia istnienia PSFP
Rok 2024 był szczególnym okresem dla Polskiego Stowarzyszenia Flisaków Pienińskich, gdyż obchodziło ono swoje 90-lecie istnienia. Z tej okazji zorganizowano Międzynarodową Konferencję Naukową pod hasłem „Rzeki i flisactwo w gospodarce, środowisku i kulturze”. Była to doskonała okazja do refleksji nad historią oraz przyszłością flisactwa nad Dunajcem.
Dodatkowo z okazji jubileuszu powstały okolicznościowe spinki góralskie, które stanowią symbol związku między tradycją a nowoczesnością. Obchody te nie tylko podkreślają znaczenie stowarzyszenia dla lokalnej społeczności, ale także przyciągają uwagę turystów i miłośników kultury góralskiej.
Zakończenie
Polskie Stowarzyszenie Flisaków Pienińskich na rzece Dunajec odgrywa kluczową rolę w zachowaniu tradycji i kultury związanej z flisactwem w regionie Pien
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).